Cách hạn chế tranh chấp do vi phạm hợp đồng vì Covid-19

Luật sư Đạt Nguyễn.

Những tranh chấp phổ biến có thể xảy ra như: vi phạm thời kì giao hàng; vi phạm trách nhiệm không giao đúng, đủ số lượng hàng hóa; bổn phận tính sổ; vi phạm các thỏa thuận khác ghi trong hiệp đồng... Vậy, doanh nghiệp phải làm sao để được miễn bổn phận nếu vi phạm giao kèo và cần làm gì để hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra các tranh chấp hợp đồng trong và sau Covid-19?

trước nhất, doanh nghiệp cần xác định Covid-19 có phải là sự kiện bất khả kháng để mình có thể được ứng dụng để miễn trừ trách nhiệm nếu vi phạm giao kèo thương nghiệp hay không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015 "sự kiện bất khả kháng" là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được, dù đã ứng dụng mọi biện pháp cấp thiết và khả năng cho phép.

Điều kiện để được vận dụng sự kiện bất khả kháng?

Doanh nghiệp cần cứ quy định tại hợp đồng. Nếu có điều khoản quy định về sự kiện bất khả kháng và hậu quả pháp lý khi xảy ra sự kiện đó, các bên thực hiện theo thỏa thuận.

Ví dụ, có hợp đồng có điều khoản quy định: "Bất khả kháng" là những việc xảy ra ngoài mong muốn và vượt quá sự kiểm soát hợp lý của các bên, phù hợp với các quy định luật pháp hiện hành như: địa chấn, thiên tai, dịch bệnh, sự đổi thay về chính sách, các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền... Không bên nào phải chịu bổn phận với việc không thực hành hoặc chậm trễ thực hiện trách nhiệm của mình theo giao kèo này phải có căn nguyên từ trường hợp bất khả kháng". Như vậy, nếu một trong hai bên không thể thực hành được trách nhiệm theo quy định của hiệp đồng này vì lý do bất khả kháng phải thông báo bằng văn bản để hai bên có phương án giải quyết.

Có trường hợp giao kèo không quy định điều khoản về trường hợp bất khả kháng. Khi đó, các bên có thể viện dẫn quy định của pháp luật để giảng giải và ứng dụng. Bởi điểm b khoản 1, điều 294 Luật thương mại 2005 quy định: Việc xảy ra sự kiện bất khả kháng thuộc trường hợp miễn bổn phận với hành vi vi phạm.

Như vậy, để được áp dụng quy định về sự kiện bất khả kháng, cần đáp ứng đủ ba điều kiện: xảy ra một cách khách quan (thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, các quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền..), chẳng thể lường trước và không thể khắc phục.

Với sự việc xảy ra trong Covid-19, nhiều doanh nghiệp có thể đã thỏa mãn điều kiện một và hai. Tuy nhiên điều kiện ba cần phải được coi xét và phân tách trong các trường hợp cụ thể. Điều kiện ba được thỏa mãn và Covid-19 được coi là sự kiện bất khả kháng nếu các bên chứng minh được "không thể khắc phục được tình hình mặc dầu đã áp dụng mọi biện pháp cấp thiết và trong khả năng của mình".

Khi đó, nếu chứng minh được Covid-19 thuộc trường hợp bất khả kháng với mình, các bên hoàn toàn có thể được miễn trừ nghĩa vụ nếu vi phạm giao kèo.

Để được miễn trách nhiệm nếu vi phạm giao kèo và hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra các tranh chấp giao kèo trong và sau Covid-19, doanh nghiệp nên thực hành những điều sau:

Thứ nhất, xem xét lại hiệp đồng để xác định rõ tình trạng pháp lý làm căn cứ giải quyết.

Thứ hai, thu thập chứng cớ chứng minh là đã áp dụng mọi biện pháp cấp thiết và khả năng cho phép nhưng không thể khắc phục được.

Thứ ba, cần thông tin kịp thời bằng văn bản cho bên kia biết về trường hợp bất khả kháng chẳng thể thực hiện được nghĩa vụ của hiệp đồng.

Thứ tư, cần đưa ra phương án, đề xuất giải quyết hậu quả pháp lý. Các bên có thể kéo dài thời hạn hoặc khước từ thực hành hiệp đồng theo điều 296 Luật thương mại 2005. Việc kéo dài thời hạn theo điều luật này có thể lên tới 8 tháng.

Đối với các hiệp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, Việt Nam cũng là thành viên của Công ước Viên về giao kèo mua bán hàng hóa quốc tế. Tuy Công ước này không dùng thuật ngữ "sự kiện bất khả kháng", nhưng có quy định "một bên không chịu bổn phận về việc không thực hành bất kỳ nghĩa vụ nào của mình nếu anh ta chứng minh rằng việc không thực hành trách nhiệm đó là do sự ngăn cản ngoài tầm kiểm soát của anh ta và rằng anh ta chẳng thể được mong chờ một cách hợp lý là đã lường trước các trở ngại này tại thời điểm ký kết hiệp đồng hoặc đã tránh hoặc khắc phục nó hoặc hậu quả của nó".

Điều này cũng phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 "chướng ngại khách quan là những trở lực do hoàn cảnh khách quan tác động làm cho người có quyền, nghĩa vụ dân sự không thể biết về việc quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm hoặc chẳng thể thực hiện được quyền, nghĩa vụ dân sự của mình".

Sự kiện bất khả kháng là vấn đề pháp lý quan trọng, khi ký kết hợp đồng kinh doanh - thương nghiệp các bên cần đưa điều khoản này vào giao kèo, xác định rõ các nhân tố của sự kiện bất khả kháng và có thể thỏa thuận các trường hợp cụ thể được xem là bất khả kháng, các trường hợp cụ thể được miễn trừ nghĩa vụ.

Khi xảy ra sự kiện xét thấy có khả năng là sự kiện bất khả kháng có thể dẫn tới hậu quả vi phạm hiệp đồng, doanh nghiệp thực hiện các bước nêu trên để có thể được miễn trừ nghĩa vụ do vi phạm hiệp đồng, giảm thiểu thiểu thiệt hại cũng như hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra tranh chấp.

trạng sư Đạt Nguyễn