Đề xuất kiểm toán trước khi ký hợp đồng dự án PPP

Tại phiên họp của Uỷ ban thường vụ Quốc hội ngày 24/3 về dự thảo Luật Đầu tư theo hình thức công - tư (PPP) ngày 24/3, ông Vũ Hồng Thanh - Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế cho biết dự thảo trình lần này là bổ sung hoạt động của Kiểm toán quốc gia tại các dự án PPP do bản chất đây là các dự án đầu tư công.

Theo đó, kiểm toán Nhà nước sẽ dự kiểm toán trước và sau khi ký hợp đồng dự án. Ở giai đoạn trước, Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán quá trình chuẩn bị dự án, kết quả chọn nhà đầu tư dự án PPP.

Sau khi ký hợp đồng, Kiểm toán Nhà nước sẽ đánh giá tính kinh tế, hiệu quả dự án PPP; kiểm toán tài chính và tuân việc dùng vốn Nhà nước đền bù, phóng thích mặt bằng, tương trợ tái định cư...

Ông Vũ Hồng Thanh - Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế mỏng hấp thu một số vấn đề dự thảo Luật PPP, ngày 24/3. Ảnh: Trung tâm báo chí Quốc hội

Đồng ý cần Kiểm toán Nhà nước vào cuộc tại các dự án PPP do đây là các công trình đối tác công - tư, tức thị tài sản công, nhưng ông Nguyễn Văn Giàu - Chủ nhiệm Uỷ ban Đối ngoại băn khoăn, sự tham gia của kiểm toán ngay từ khâu hồ sơ, trước khi ký hiệp đồng chưa thoả đáng. Theo ông, quy định như vậy không hiệp với thực tế, thông lệ quốc tế.

Phó chủ toạ Quốc hội Phùng Quốc Hiển cho rằng, kiểm toán chỉ vào cuộc khi có nghiệp vụ nảy sinh. Trường hợp chưa nảy sinh hoạt động gì đã kiểm toán hồ sơ thì "không rõ sẽ kiểm toán gì đây".

"Dự án PPP là dự án công, tạo ra tài sản công thì phải kiểm toán, nhưng kiểm toán thời đoạn nào thì phải cân nhắc, nếu kiểm toán ngay tuổi hồ sơ, là chưa hợp lý", ông Hiển nhấn mạnh.

Trong khi đó, Chủ nhiệm Uỷ ban Tài chính ngân sách nhận xét, quy định kiểm toán ở tuổi trước khi ký hợp đồng, hồ sơ dự án chưa được phê duyệt là vô lý. Ông nói, như vậy sẽ đặt cơ quan kiểm toán vào thế khó khi phải đóng vai cơ quan thẩm định tư pháp. Trong khi người chịu trách nhiệm chuẩn y hồ sơ dự án đáng lý thuộc về cơ quan trình, chuẩn y.

chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cũng băn khoăn, dự thảo luật PPP lần này có giải quyết được những hạn chế của hình thức đầu tư BOT vừa qua hay không. Theo bà, kỳ vọng khi làm luật PPP là cuộn nhiều hơn vốn tư nhân vào các dự án đầu tư, thay đổi dung mạo các dự án đầu tư. Nhưng với những quy định thủ tục rườm rà, như kiểm toán tham gia 2 vòng, trước khi ký giao kèo, sau khi ký giao kèo dự án, hay loạt thủ tục quy định về giám sát cộng đồng... sẽ khiến nhiều nhà đầu tư sờn.

"Nếu tôi là doanh nghiệp, đọc dự án luật này xong chưa bỏ tiền đầu tư. Thế giới họ làm PPP rất nhiều, chúng ta phải xem và học hỏi kinh nghiệm, thông lệ quốc tế", bà Ngân nói.

Tại phiên họp, góp ý vào quy định về san sẻ rủi ro giữa Nhà nước - nhà đầu tư tại các dự án PPP, nhiều ý kiến đại biểu nói "chưa công bằng".

Dự luật đưa ra 2 cơ chế chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư trong hiệp đồng PPP, gồm đảm bảo cân đối ngoại tệ và san sớt rủi ro doanh thu giữa Nhà nước - nhà đầu tư. Về cơ chế bảo đảm cân đối ngoại tệ áp dụng cho các dự án quan yếu quốc gia, dự án thuộc thẩm quyền quyết định của Thủ tướng.

Còn cơ chế san sớt rủi ro về doanh thu, Chính phủ trình 2 phương án. Một là Chính phủ cam kết san sẻ với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án không quá 50% phần hụt thu giữa doanh thu thực tiễn và doanh thu cam kết tại hợp đồng. Phương án 2, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án cam kết chia sẻ với Chính phủ không thấp hơn 50% phần tăng thu giữa doanh thu thực tiễn và doanh thu cam kết tại hợp đồng.

Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nói, nếu quy định quốc gia san sẻ rủi ro dựa trên tăng/giảm doanh thu dự án là không hiệp cơ chế thị trường. Theo ông, khi nói đến PPP là nhắc tới giao kèo, cơ chế thoả thuận nhà đầu tư lời ăn lỗ chịu theo nguyên tắc thị trường. cho nên, Nhà nước chỉ san sẻ rủi ro trong trường hợp bất khả kháng như thiên tai.

"Nếu không cẩn thận sẽ thành gánh nợ cho quốc gia khi thực hành tràn lan các dự án PPP", ông Hiển nêu và nhấn mạnh, Nhà nước chỉ nên san sớt rủi ro khi dự án thua lỗ, còn trường hợp giảm doanh thu, nhà đầu tư phải chịu.

Do còn nhiều ý kiến khác nhau, dự thảo luật PPP sẽ được trình, đàm đạo tại phiên họp Đại biểu chuyên trách, phiên họp tháng 4 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội vào tháng 5 tới.

Anh Minh